دلایل آتش گرفتن و انفجار باتری گوشی موبایل

همونطور که می‌دونین باتری گوشی یکی از اساسی‌ترین قطعاتیست که موبایل بدون اون معنایی نداره و نمیشه ازش استفاده کرد. این منبع انرژی ممکنه تو برخی شرایط نامطلوب منفجر بشه و به گوشی و یا کاربر صدمه وارد کنه. هرچند احتمال آتش گرفتن باتری گوشی کمه ولی اگر اتفاق بیفته میتونه بعضاً خسارات جدی و جبران‌ناپذیری رو وارد کنه؛ ازین‌رو ما تصمیم گرفتیم درباره مهم‌ترین دلایل انفجار باتری گوشی و راهکارهایی که میشه از این اتفاق جلوگیری کرد، صحبت کنیم.

علت انفجار و آتش گرفتن باتری گوشی

دلایل مختلفی می‌تونه باعث انفجار باتری گوشی بشه که ازجمله مهم‌ترین علت ترکیدن گوشی مربوط به باتری عبارتست از:

• جنس باتری

یکی از عوامل تأثیرگذار، جنس باتری هست که بیشتر این اتفاق برای باتری‌های لیتیوم یونی (lithium-ion) رخ میده. چون باتری‌های لیتیوم یونی از الکترولیت مایع و قابل اشتعال ساخته شدن، در صورت سوراخ شدن و یا اتصال کوتاه، احتمال آتش گرفتنشون بیشتره و به واکنش‌ها (حرارت و فشار) حساس‌ترند.

البته باتری‌های لیتیوم‌پلیمری (Li-Po) نسبت به لیتیوم‌یونی کمی ایمن‌ترن چون الکترولیتشون حالت ژله‌ای داره، ولی هنوز خطر انفجار در اونا وجود داره.

• بالا رفتن دمای باتری گوشی

یکی از رایج‌ترین دلایلی که باتری گوشی منفجر میشه، بالا رفتن دمای زیاد گوشی هست. عوامل زیادی هست که میتونه دمای گوشی را بیش از حد زیاد کنه و در نهایت موجب آتش گرفتن باتری بشه؛ مواردی نظیر:

1. قرار گرفتن در معرض مستقیم نور خورشید
2. استفاده از گوشی زمانی که پردازنده گوشی به‌شدت در حال استفاده هست (مثل بازی یا پردازش سنگین)
3. استفاده از قاب‌های ضخیم که جلوی تهویه رو می‌گیرن و… که انفجار بر اثر این مواردی که به اون اشاره شد، قابل پیشگیری هست و با کمی دقت میشه جلوی یه اتفاق رو گرفت.

• ضربه به باتری

یکی دیگه از دلایل انفجار باتری گوشی، تغییر در وضعیت فیزیکی باتری هست؛ مثلاً این تغییر میتونه به‌خاطر افتادن گوشی از ارتفاع رخ بده _که اگر باتری صدمه ببینه احتمال اینکه بر اثر ضربه شدید منفجر بشه وجود داره_ و یا میتونه به علت آسیب دیدن باتری توسط جسم سخت، سوراخ شدن و یا خم شدن اون باشه؛ در هر صورت هرگونه آسیب فیزیکی به باتری که ساختار درونی باتری رو تحت‌تأثیر قرار بده، میتونه خطرناک باشه.

• استفاده از شارژر غیر استاندارد و غیر اصل

استفاده نکردن از شارژرهای استاندارد و متناسب با گوشی به این دلیل خطر داره که ممکنه میزان ولتاژ ورودی گوشی با شارژر یکسان نباشه و باتری رو بیش‌ازحد داغ کنه و در نتیجه باتری منفجر بشه. به عبارت دیگه، شارژرهای غیراصل یا بی‌کیفیت ممکنه ولتاژ یا جریان ناپایدار به گوشی بدن و باعث افزایش حرارت باتری و فشار بیش‌ازحد به سلول‌ها بشن.

• بادکردگی باتری گوشی

عواملی مثل دما و حرارت زیاد، شارژر نامناسب و طول عمر باتری باعث میشن که باتری تغییر شکل بده و متورم بشه. باتری باد کرده (به‌خاطر تجمع گازهای شیمیایی قابل اشتعال داخلش) میتونه به‌شدت خطرناک باشه و به‌علت واکنش‌‎های شیمیایی که داخل اون اتفاق میفته، خطر انفجار به همراه داره.

توجه: انفجار باتری موبایل حین تعمیر یکی از اتفاقاتیست که گاهی شنیده میشه. چون باتری‌هایی که برای تعمیر فرستاده میشن دارای آسیب و مشکلاتی هستند، اگر احتیاط لازم از جانب تعمیرکار صورت نگیره، می‌تونه موجب آتش‌سوزی بشه.

دوستان تعمیرکار! حتماً توجه داشته باشین که به هیچ عنوان باتری‌های باد کرده رو با هیتر و سپراتور حرارت ندین و تحت هیچ شرایطی به اونا ضربه نزنین. برای جداسازی باتری‌های فرسوده و باد کرده، ابتدا از اسپری حلال چسب استفاده کنین و سپس بعد از گذشت چند دقیقه، با احتیاط و دقت کامل به‌آرومی با کمک اسپاتول، باتری رو از گوشی جدا کنین.

• وجود نقص در ساختار باتری گوشی

ازجمله دلایل مهمی که گاهی منجر به آتش گرفتن باتری گوشی‌های هوشمند میشه، نقصی هست که در تولید باتری وجود داشته؛ مثلاً انفجار باتری گوشی سامسونگ گلکسی Note 9 که آتش گرفتن‌های متعدد در این مدل گوشی، کمپانی سامسونگ رو با مشکل مواجه کرد.

• کار کردن با گوشی در حال شارژ

همونطور که اشاره شد، یکی از اشتباهاتی که برخی افراد انجام میدن، کار با گوشی در حال شارژه و همین میتونه علت آتش گرفتن باتری موبایل باشه. استفاده از گوشی هنگام شارژ باعث میشه باتری هم‌زمان در حال شارژ و دشارژ باشه و دمای داخلی افزایش پیدا کنه. این کار میتونه روی عمر مفید باتری اثر بذاره و اگر مکرر این عمل انجام بشه، به‌دلیل اینکه ترکیبات شیمیایی باتری تغییر میکنه، درون باتری گوشی گرمای زیادی تولید میشه و در نهایت باتری میترکه.

• شارژ طولانی‎‌مدت

هرچند شارژرهای امروزه به‌خاطر تراشه‌ه‎ایی که دارن میتونن سطح شارژ رو مدیریت کنن، اما برخی گوشی‎‌‌های ارزان‌قیمت و یا قدیمی هستند که شارژ شبانه، میتونه باتری رو به‌شدت گرم کنه و در نهایت باتری منفجر بشه.

• آب‌خوردگی گوشی

هرچند که باتری‌های هوشمند امروزه به‌خوبی پلمب میشن تا آب و گردوغبار به اونا نفوذ نکنه، اما به‌علت آسیب دیدن و سوراخ شدن، رطوبت میتونه به‌راحتی به باتری نفوذ کنه و باعث انفجار بشه؛ چراکه باتری‌های لیتیوم یونی به آب سریعاً واکنش میدن و ازین نظر بسیار خطرناک هستن.

• مشکلات جریان‌کشی

یکی دیگه از مواردی که میتونه موجب ترکیدن باطری گوشی بشه، مشکلات جریان‌کشی گوشی (مثلاً به‌خاطر خرابی آی‌سی شارژ یا اتصال کوتاه روی برد)، هست که لازمه در صورت مواجهه با مشکلات مربوط به شارژ شدن، تست جریان‌کشی برای گوشی انجام بدین تا جریان گوشی در حالت‌های مختلف اندازه‌گیری بشه.

علائم انفجار باتری گوشی

شنیدن هرگونه صدای خش‌خش یا…، احساس گرمای غیر عادی و یا موضعی، مشاهده تغییر شکل باتری و بدنه گوشی _باد کردن شاسی گوشی، برآمدگی ال سی دی گوشی، باد کردن درب پشت گوشی و…_ و یا استشمام بوی سوختگی _نظیر سوختن مواد شیمیایی یا مواد پلاستیکی_، میتونه نشونه خطر انفجار گوشی باشه که باید فوراً از سلامت باتری مطمئن بشین.

در صورت مشاهده هرکدوم از این علائم، فوراً گوشی رو خاموش کنین، از محل گرم یا بسته دورش کنین و تا قبل از بررسی کامل _توسط تعمیرکار متخصص_، به هیچ وجه به شارژ نزنین یا باهاش کار نکنین.

راه‌های جلوگیری از انفجار باتری گوشی

همونطور که ذکر شد، موارد متعددی میتونه موجب انفجار موبایل بشه که اگر نکات ایمنی رعایت بشه و از یه سری رفتارهای پرخطر پرهیز بشه، خطر آتش گرفتن، باتری گوشی رو تهدید نمیکنه؛ در ادامه به‌طور خلاصه به راه‌های جلوگیری از آتش‌سوزی باتری گوشی اشاره می‌کنیم:

• استفاده از شارژر و کابل شارژ استاندارد و اصل

حتماً از شارژر و کابل متناسب با مدل گوشی استفاده بشه. شارژرهای غیر اصل یا بی‌کیفیت ممکنه ولتاژ یا جریان ناپایدار بدن که باعث گرمای بیش از حد و آسیب به سلول‌های باتری میشه. همچنین شارژرهای فست‌شارژ غیراستاندارد هم در طولانی‌مدت می‌تونن دمای باتری رو بالا ببرن و باعث استهلاک زودرسش بشن.

• قرار ندادن گوشی در معرض حرارت زیاد

از قرار دادن گوشی در محیط‌های خیلی گرم مثل داخل خودرو در تابستون، کنار بخاری یا زیر نور مستقیم خورشید خودداری بشه. گرمای زیاد باعث تغییر ساختار شیمیایی سلول‌ها و در نهایت تورم یا انفجار باتری میشه.

• استفاده از باتری سالم

اگر باتری گوشی باد کرده، متورم شده یا شارژ نگه نمی‌داره، حتماً اون رو با باتری اورجینال تعویض کنین؛ باتری‌های تقلبی یا بازیافتی معمولاً فاقد مدار حفاظتی (Protection Circuit) هستن و خطر انفجار بالایی دارن.

• عدم ضربه به باتری

از وارد کردن هرگونه ضربه، فشار یا خمیدگی به گوشی خودداری بشه، به‌خصوص موقع باز و بسته کردن قاب یا انجام تعمیرات موبایل. آسیب فیزیکی می‌تونه باعث سوراخ شدن سلول‌ها و اتصال کوتاه داخلی بشه که خطرناک‌ترین حالت برای باتریه.

• عدم استفاده از گوشی در حال شارژ

استفاده از گوشی هنگام شارژ باعث میشه باتری هم‌زمان در حال شارژ و دشارژ باشه و این باعث افزایش دما و استهلاک شدید سلول‌ها میشه. در طول شارژ، بهتره از گوشی کمتر استفاده بشه تا حرارت کنترل بشه و فشار روی باتری کاهش پیدا کنه.

اقدامات بعد از آتش گرفتن باتری گوشی

در صورت آتش گرفتن یا دود کردن باتری گوشی، آرامش خودتون رو حفظ کنین و طبق مراحل زیر عمل کنین:

• اگر گوشی به برق وصله، فوراً شارژر رو از پریز جدا کنین.
• مراقب باشین به گوشی یا کابل داغ مستقیم دست نزنین.
• برای خاموش کردن آتش، فقط از کپسول CO₂ (دی‌اکسید کربن) استفاده کنین. از آب استفاده نکنین، چون واکنش لیتیوم با آب باعث تشدید آتش‌سوزی میشه.
• در صورت نیاز به جابه‌جایی گوشی، حتماً از دستکش نسوز یا انبر استفاده کنین.
• اجازه بدین گوشی کاملاً خنک بشه و بعد از خاموش شدن کامل، بهش نزدیک بشین.
• اگر حجم آتش زیاد بود یا قابل کنترل نبود، فوراً با آتش‌نشانی تماس بگیرین.
• آتش باتری لیتیومی می‌تونه سریع گسترش پیدا کنه و دود سمی تولید کنه، پس در محیط بسته نمونین.
• بعد از خاموش شدن آتش، گوشی و باقیمانده باتری رو به هیچ عنوان دوباره به برق وصل نکنین و یا روشن نکنین. باتری رو در ظرف فلزی درب‌دار بذارین تا از تماس با هوا جلوگیری بشه و بعد به مرکز بازیافت تحویل بدین.

سؤالات متداول

1. بهترین روش ایمن برای تست سلامت باتری باد کرده یا مشکوک چیه؟

هیچ‌وقت نباید باتری باد کرده رو روی گوشی تست کنین. برای بررسی، میشه از منبع تغذیه (پاورساپلای) با محدودکننده جریان استفاده کرد تا بدون خطر، ولتاژ و رفتار باتری بررسی بشه.

2. باتری لیتیوم‌یونی آسیب‌دیده رو چطور باید دفع یا نگهداری کرد؟

باتری‌های آسیب‌دیده یا داغ‌کرده رو داخل ظرف فلزی درب‌دار بذارین و در جای خنک و خشک نگهداری کنین تا به مرکز بازیافت یا نمایندگی تحویل داده بشه. از سوراخ کردن یا فشردن اونا برای تخلیه شارژ جداً خودداری کنین.

3. اگر هنگام تعمیر گوشی باتری شروع به دود کردن کرد، بهترین واکنش چیه؟

بلافاصله منبع تغذیه و هیتر رو قطع کنین، گوشی رو از میز کار دور کنین و با کپسول CO₂ آتش رو مهار کنین. بعد از خاموش شدن کامل هم باتری رو تا خنک شدن کامل دست نزنین.

4. جریان‌کشی غیرعادی (Overcurrent) در تست پاورساپلای میتونه نشونه خطر برای باتری باشه؟

بله؛ اگر گوشی در حالت استندبای جریان بالاتری از حد معمول میکشه، یعنی احتمال وجود اتصال کوتاه یا خرابی آی‌سی شارژ هست. در این حالت اتصال باتری خطرناکه و باید قبل از نصب، مسیر جریان و آی‌سی‌ها بررسی بشه.

خلاصه اینکه…

بیان این مطلب به معنی این نیست که انفجار باتری زیاد اتفاق میفته ولی از اون‌جایی که باتری‌های گوشی از مواد شیمیایی قابل اشتعال ساخته میشن و حساسند و عدم‌توجه به نکات ایمنی و رعایت یه سری اصول استاندارد، میتونه باعث بشه باتری گوشی آتش بگیره؛ مثلاً انفجار گوشی در حال شارژ و یا انفجار حین تعمیرات باتری گوشی (ترکیدن باتری باد کرده) ازجمله رایج‌ترین مواردیست که ممکنه بر اثر کم‌توجهی و یا بی‌احتیاطی رخ بده؛ پس حتماً مراقب باشین و عوارض ترکیدن باتری گوشی و انفجار اون رو جدی بگیرین.

شما همکاران و تعمیرکاران گرامی می‌تونین برای خرید انواع قطعات و باتری موبایل با قیمت همکاری، از وبسایت ما اقدام کنین. همچنین می‌تونین برای اطلاع از قیمت قطعات موبایل (نظیر ال سی دی ایفون، ال سی دی سامسونگ، آی سی، فلت و…)، قیمت باتری‌ها (اعم از قیمت باتری سامسونگ، باتری اصلی ایفون و…) و سایر محصولات، به صفحه همان محصول مراجعه کرده و از قیمت روز و لحظه‌ای کالای مدنظرتون مطلع بشین.